Czym jest PCOS?
Zespół policystycznych jajników (PCOS, ang. Polycystic Ovary Syndrome) jest jednym z najczęstszych zaburzeń hormonalnych występujących u kobiet w wieku rozrodczym. Według World Health Organization problem może dotyczyć nawet 8–13% kobiet na świecie.
PCOS jest zaburzeniem wieloczynnikowym, związanym między innymi z nieprawidłową gospodarką hormonalną, insulinoopornością oraz zaburzeniami owulacji. Choroba może wpływać nie tylko na płodność, ale również na metabolizm, masę ciała i ogólny stan zdrowia.
Objawy PCOS mogą pojawiać się stopniowo i mieć różne nasilenie, dlatego wiele kobiet przez długi czas pozostaje niezdiagnozowanych.
PCOS czy PMOS – skąd wynika zmiana nazewnictwa?
W 2026 roku ogłoszono zmianę nazwy z PCOS na PMOS (ang. Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome), czyli wieloendokrynny metaboliczny zespół jajnikowy.
Dotychczasowa nazwa była myląca, ponieważ choroba nie dotyczy tylko jajników. PCOS jest zaburzeniem wieloczynnikowym
Przez pewien czas obie nazwy będą funkcjonować równolegle, więc w dokumentacji będzie można spotkać oba okreslenia. Zmiana nazwy nie zmienia kryteriów rozpoznania i leczenia.
Objawy PCOS
Rozpoznanie można postawić, gdy występują przynajmniej 2 z 3 poniższych objawów.
Nieregularna owulacja, bądź jej brak
➤ Zaburzenia cyklu miesiączkowego, w tym rzadkie, nieregularne lub całkowicie zanikające miesiączki oraz trudności z zajściem w ciążę.
Charakterystyczny obraz jajników w USG
➤Wzrost ilości drobnych pęcherzyków, położonych na obwodzie jajnika i/lub wzrost objętości jajnika.
Nadmiar hormonów męskich (androgenów)
➤ Objawy hiperandrogenizmu, w tym nadmierne owłosienie (hirsutyzm), trądzik, przetłuszczanie się skóry i włosów oraz wypadanie włosów o typie androgenowym.
Nie każda kobieta z PCOS będzie doświadczała wszystkich wymienionych objawów. Obraz choroby może być bardzo zróżnicowany i zależy od indywidualnych zaburzeń hormonalnych oraz metabolicznych.
PCOS, a problemy z zajściem w ciążę
PCOS jest jedną z najczęstszych przyczyn zaburzeń owulacji i niepłodności kobiecej.
Zaburzenia hormonalne spowodowane tym schorzeniem, mogą prowadzić do:
- braku owulacji,
- nieregularnego dojrzewania pęcherzyków jajnikowych,
- trudności z określeniem dni płodnych,
- pogorszenia jakości komórek jajowych,
- zwiększonego ryzyka poronień we wczesnej ciąży.
Nie oznacza to jednak, że kobieta z PCOS nie może zajść w ciążę. Odpowiednia diagnostyka, leczenie oraz modyfikacja stylu życia pozwalają wielu pacjentkom na naturalne poczęcie lub skuteczne leczenie niepłodności.
PCOS, a insulinooporność
U wielu kobiet z PCOS współwystępuje insulinooporność, czyli zmniejszona wrażliwość komórek na działanie insuliny.
Może to prowadzić do:
- zwiększonego apetytu,
- napadów głodu,
- zaburzenia lipidowe,
- trudności z redukcją masy ciała,
- odkładania tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha,
- stłuszczenie wątroby,
- podwyższonego ryzyka cukrzycy typu 2,
- nadciśnienie,
- zaburzenia lipidowe,
- choroby sercowo-naczyniowe
Insulinooporność może dodatkowo nasilać zaburzenia hormonalne charakterystyczne dla PCOS, dlatego jej diagnostyka i leczenie są bardzo ważnym elementem terapii.
Diagnostyka PCOS
Rozpoznanie PCOS opiera się na wywiadzie medycznym, badaniu ginekologicznym oraz wynikach badań laboratoryjnych i obrazowych.
Lekarz może zlecić/wykonać między innymi:
- badanie ultrasonograficzne jajników (USG),
- ocenę regularności cykli miesiączkowych,
- oznaczenie hormonów płciowych,
- oznaczenie poziomu glukozy i insuliny,
- ocenę funkcji tarczycy,
- badania wykluczające inne przyczyny zaburzeń hormonalnych
W badaniu USG często obserwuje się zwiększoną liczbę drobnych pęcherzyków w jajnikach, jednak sam obraz ultrasonograficzny nie jest wystarczający do postawienia diagnozy.
Jakie badania laboratoryjne w kierunku PCOS warto wykonać:
➤glukoza i insulina na czczo i/lub test obciążenia glukozą,
➤lipidogram,
➤badania tarczycy (ft3, ft4, tsh, przeciwciała anty-TPO, anty-TG),
➤testosteron (badanie poziomu białka SHBG),
➤DHEA-S
Należy zmierzyć również:
➤ciśnienie krwi, wskaźnik BMI, obwód talii (powinien oscylować w granicy poniżej 80 cm)
Czy PCOS można wyleczyć?
PCOS jest chorobą przewlekłą, jednak odpowiednio dobrane leczenie pozwala skutecznie kontrolować objawy oraz zmniejszać ryzyko powikłań zdrowotnych.
Do metod leczenia PCOS możemy zaliczyć:
Leczenie farmakologiczne:
- terapię hormonalną,
- leki wspomagające owulację,
- leczenie insulinooporności,
- indywidualnie dobrane preparaty ograniczające objawy hiperandrogenizmu
Modyfikację stylu życia:
- redukcję nadmiernej masy ciała,
- regularną aktywność fizyczną,
- dietę niskowęglowodanowa (low carb),
- odpowiednią ilość snu,
- ograniczenie przewlekłego stres
U wielu pacjentek nawet niewielka redukcja masy ciała może poprawić regularność cykli oraz zwiększyć szansę na owulację.
Metody leczenia dobierane są indywidualnie i zależą między innymi od wieku pacjentki, nasilenia objawów, planów dotyczących macierzyństwa oraz chorób współistniejących.
Czy PCOS zwiększa ryzyko innych chorób?
Nieleczone PCOS może zwiększać ryzyko wystąpienia:
- insulinooporności,
- cukrzycy typu 2,
- nadciśnienia tętniczego,
- zaburzeń lipidowych,
- chorób sercowo-naczyniowych,
- przerostu endometrium
Dlatego tak ważne są regularne kontrole ginekologiczne i w razie potrzeby, dobranie odpowiedniego leczenia.
Kiedy zgłosić się do ginekologa?
Warto umówić wizytę, jeśli występują:
- nieregularne miesiączki,
- trudności z zajściem w ciążę,
- nasilony trądzik,
- nadmierne owłosienie,
- nagły przyrost masy ciała,
- objawy insulinooporności,
- wypadanie włosów
Wczesna diagnoza pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie leczenie i ograniczyć rozwój powikłań.
Opieka nad Kobietą z PCOS powinna obejmować leczenie holistyczne: ginekologiczne, diabetologiczne, endokrynologiczne. Opieka ginekologiczna wraz z zastosowaniem diety low carb i aktywności fizycznej, często wystarczają, aby wycofać PCOS.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące PCOS
Czy PCOS oznacza niepłodność?
Nie. Wiele kobiet z PCOS zachodzi w ciążę naturalnie lub po zastosowaniu odpowiedniego leczenia.
Czy PCOS można całkowicie wyleczyć?
PCOS jest chorobą przewlekłą, jednak jej objawy można skutecznie kontrolować poprzez leczenie i zmianę stylu życia.
Czy każda kobieta z PCOS ma nadwagę?
Nie. PCOS występuje również u kobiet z prawidłową masą ciała.
Czy PCOS jest dziedziczne?
Uważa się, że predyspozycje genetyczne mogą zwiększać ryzyko wystąpienia choroby.
Czy PCOS zwiększa ryzyko cukrzycy?
Tak. Kobiety z PCOS częściej rozwijają insulinooporność i cukrzycę typu 2 niż populacja ogólna.
Czy PCOS oznacza torbiele na jajnikach?
Nie. Mimo nazwy PCOS nie oznacza obecności klasycznych torbieli jajnika. W badaniu USG widoczne są liczne drobne pęcherzyki, które są efektem zaburzonego dojrzewania komórek jajowych.
Czy PCOS można rozpoznać w badaniu USG?
Badanie USG jest ważnym elementem diagnostyki, jednak nie wystarcza do rozpoznania PCOS. Lekarz bierze pod uwagę również objawy pacjentki, regularność cykli miesiączkowych oraz wyniki badań hormonalnych.
Czy PCOS przechodzi po menopauzie?
Objawy związane z zaburzeniami owulacji zwykle ustępują po menopauzie, jednak kobiety z PCOS nadal mogą być bardziej narażone na zaburzenia metaboliczne, insulinooporność czy choroby sercowo-naczyniowe. Dlatego regularna kontrola stanu zdrowia pozostaje ważna również po zakończeniu okresu rozrodczego.
Podsumowanie
Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest jednym z najczęstszych zaburzeń hormonalnych u kobiet w wieku rozrodczym. Choroba może powodować nieregularne miesiączki, problemy z płodnością, trądzik, nadmierne owłosienie oraz zaburzenia metaboliczne. Wczesna diagnostyka, odpowiednio dobrane leczenie oraz zdrowy styl życia pozwalają skutecznie kontrolować objawy i poprawić jakość życia pacjentki.