Kwas foliowy najczęściej kojarzony jest z okresem planowania ciąży i pierwszym trymestrem. Rzeczywiście, odpowiednia podaż tej witaminy ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju układu nerwowego płodu i dlatego jest zalecana wszystkim kobietom planującym macierzyństwo.
To jednak tylko jedna z jego wielu funkcji. Kwas foliowy odgrywa istotną rolę nie tylko u kobiet, ale również u mężczyzn, osób starszych i dzieci– uczestniczy w produkcji czerwonych krwinek, wspiera prawidłowy podział komórek, funkcjonowanie układu nerwowego oraz pomaga utrzymać prawidłowy poziom homocysteiny.
Jaką rolę pełni kwas foliowy?
Kwas foliowy pomaga w prawidłowym rozwoju układu nerwowego u płodu, tj. zmniejszenie ryzyka wad cewy nerwowej u płodu i poronień we wczesnym okresie ciąży, dlatego jego odpowiedni poziom jest niezwykle istotny już na wczesnym etapie planowania ciąży.
Pełni on również inne funkcje, wspierające pracę organizmu głównie na poziomie układu nerwowego, czy krwionośnego. Największe korzyści płynące z jego działania zostały podane poniżej.
Korzyści wynikające z odpowiedniej podaży kwasu foliowego obejmują:
- prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego,
- wsparcie produkcji czerwonych krwinek,
- zapobieganie niedokrwistości megaloblastycznej,
- udział w metabolizmie homocysteiny,
- wsparcie procesów regeneracyjnych organizmu
Kwas foliowy, a foliany - różnica
Kwas foliowy to syntetyczna forma witaminy B9. W organizmie zostaje przekształcony do aktywnych folianów, które uczestniczą w wielu procesach metabolicznych.
Tak więc, naturalna witamina B9 występuje w żywności w postaci folianów, natomiast suplementy zawierają syntetyczny kwas foliowy lub jego aktywną, metylowaną postać.
Kwas foliowy metylowany – kiedy warto go stosować?
Coraz częściej można spotkać suplementy zawierające metylowany kwas foliowy, czyli aktywną biologicznie formę witaminy B9 (5-MTHF).
Może być szczególnie korzystny u osób z mutacją genu MTHFR, która może utrudniać przekształcanie zwykłego kwasu foliowego do aktywnej postaci.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba powinna wybierać wyłącznie metylowaną formę. Dobór preparatu najlepiej omówić z lekarzem prowadzącym.
Foliany – w jakiej żywności występują?
Naturalną witaminę B9, w postaci folianów, znajdziemy przede wszystkim w zielonych warzywach liściastych. Najlepsze źródła folianów to:
- szpinak,
- jarmuż,
- brokuły,
- brukselka,
- sałata,
- natka pietruszki,
- szparagi,
- fasola,
- soczewica,
- ciecierzyca,
- awokado,
- pomarańcze
Warto pamiętać, że foliany są wrażliwe na wysoką temperaturę, dlatego długie gotowanie może znacząco zmniejszać ich zawartość w produktach spożywczych.
Jednak nawet najlepiej zbilansowana dieta nie zawsze pokrywa zapotrzebowanie organizmu na foliany.
Dlatego kobietom planującym ciążę zaleca się jednoczesne:
- zdrowe odżywianie,
- spożywanie produktów bogatych w foliany,
- suplementację kwasem foliowym lub metylowanym kwasem foliowym, zgodnie z aktualnymi zaleceniami
Dlaczego suplementacja kwasem foliowym jest tak ważna przed ciążą i w jej wczesnym stadium?
Specjaliści zalecają rozpoczęcie suplementacji co najmniej 12 tygodni przed planowanym zajściem w ciążę.
Dlaczego?
Rozwój cewy nerwowej dziecka rozpoczyna się bardzo wcześnie – często jeszcze zanim kobieta dowie się o ciąży. Niedobór kwasu foliowego w tym okresie zwiększa ryzyko poważnych wad rozwojowych, takich jak:
- rozszczep kręgosłupa,
- bezmózgowie,
- przepuklina oponowo-rdzeniowa
Regularna suplementacja jeszcze przed okresem ciąży, znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia tych wad.
Objawy niedoboru kwasu foliowego
Niedobór witaminy B9 może rozwijać się stopniowo. Najczęstsze objawy to:
- przewlekłe zmęczenie,
- osłabienie,
- bladość skóry,
- bóle głowy,
- problemy z koncentracją,
- drażliwość,
- zajady,
- zapalenie języka,
- niedokrwistość
Niedobór kwasu foliowego podwyższa poziom homocysteiny, zwiększając tym samym ryzyko zawału lub udaru. Dodatkowo u kobiet planujących ciążę, niedobór tej witaminy zwiększa ryzyko wad rozwojowych płodu.
Kiedy zacząć przyjmować kwas foliowy?
Nie każda osoba wymaga suplementacji kwasem foliowym. U zdrowych dorosłych zapotrzebowanie na witaminę B9 często można pokryć odpowiednio zbilansowaną dietą bogatą w naturalne foliany.
Suplementacja jest natomiast zalecana w określonych schorzeniach, takich jak zaburzenia wchłaniania, niedokrwistość, anemię, wyższe stężenie homocysteiny, czy spadek odporności.
Szczególne znaczenie ma suplementacja u kobiet planujących ciążę, w ciąży, bądź karmiących piersią. Lekarz może zalecić przyjmowanie kwasu foliowego podczas wszystkich wymienionych etapów.
Ile kwasu foliowego należy przyjmować?
Zapotrzebowanie na kwas foliowy zależy od wieku, stanu zdrowia oraz okresu życia, czy w przypadku kobiet, również od planowanej ciąży.
Najbardziej standardowe dawki dla dorosłych i kobiet planujących ciążę oraz ciężarnych, to około 400 µg (0,4 mg) dziennie.
U kobiet karmiących piersią – zapotrzebowanie na foliany wzrasta, dlatego dawkowanie powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb i zaleceń lekarza.
Wyższe dawki mogą być zalecane również osobom z określonymi schorzeniami lub czynnikami ryzyka, między innymi:
- po wcześniejszej ciąży z wadą cewy nerwowej u dziecka,
- z zaburzeniami wchłaniania,
- chorującym na cukrzycę,
- przyjmującym niektóre leki (np. przeciwpadaczkowe),
- z mutacjami wpływającymi na metabolizm folianów
Nie należy samodzielnie zwiększać dawki suplementu. O odpowiedniej suplementacji powinien zdecydować lekarz na podstawie indywidualnych potrzeb pacjenta.
Czy można przedawkować kwas foliowy?
Przedawkowanie kwasu foliowego z produktów spożywczych praktycznie nie występuje. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku długotrwałego przyjmowania wysokich dawek suplementów, bez wskazań medycznych.
Nadmierna suplementacja może:
- maskować niedobór witaminy B12, opóźniając jego rozpoznanie,
- powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wzdęcia czy utrata apetytu,
- wywoływać bóle głowy,
- prowadzić do zaburzeń snu lub rozdrażnienia u niektórych osób,
- powodować otyłość
Choć takie działania niepożądane występują stosunkowo rzadko, nie należy przyjmować dawek wyższych, niż zalecane bez konsultacji z lekarzem. Dotyczy to szczególnie kobiet w ciąży, u których dawkowanie powinno być dostosowane do indywidualnej sytuacji zdrowotnej i obowiązujących zaleceń.
Zasadniczo, w wynikach badań laboratoryjnych dążymy do występowania witaminy B9 w górnej granicy normy, pilnując aby jej nie przekroczyć.
Najczęściej zadawane pytania
Czy kwas foliowy trzeba przyjmować codziennie?
Tak. Regularna, codzienna suplementacja pozwala utrzymać odpowiedni poziom witaminy B9.
Czy kwas foliowy pomaga zajść w ciążę?
Sam kwas foliowy nie zwiększa płodności, ale przygotowuje organizm kobiety do ciąży i zmniejsza ryzyko wad rozwojowych płodu i wczesnych poronień.
Czy kwas foliowy jest dostępny bez recepty?
Tak. Większość preparatów można kupić bez recepty jako suplement diety lub lek.
Czy mężczyźni również mogą przyjmować kwas foliowy?
Tak. Witamina B9 bierze udział w produkcji materiału genetycznego oraz prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, dlatego jej odpowiedni poziom jest ważny również u mężczyzn.
Czy warto stosować metylowany kwas foliowy?
W niektórych przypadkach – szczególnie u osób z zaburzeniami metabolizmu folianów (mutacja genu MTHFR) – lekarz może zalecić aktywną, metylowaną formę witaminy B9.
Jak długo należy przyjmować kwas foliowy?
Suplementację najlepiej rozpocząć około 3 miesięcy przed planowaną ciążą i kontynuować zgodnie z zaleceniami lekarza. Monitorując wyniki badań laboratoryjnych, dążymy do górnej granicy normy tej witaminy, pilnując aby jej nie przekroczyć.
Podsumowanie
Kwas foliowy odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, a szczególnie w okresie planowania ciąży i podczas jej pierwszych tygodni. Odpowiednia suplementacja zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej u dziecka, wspiera procesy podziału komórek oraz produkcję czerwonych krwinek.
Warto pamiętać, że choć dieta bogata w zielone warzywa liściaste dostarcza naturalnych folianów, w przypadku kobiet planujących ciążę sama dieta zazwyczaj nie wystarcza. Regularna suplementacja zgodnie z zaleceniami lekarza stanowi jeden z najważniejszych elementów profilaktyki zdrowia matki i rozwijającego się dziecka.
Informacja: Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku planowania ciąży, ciąży lub chorób przewlekłych decyzję dotyczącą suplementacji należy podejmować wspólnie z lekarzem prowadzącym.